Ekran Kartı Sözlüğü
VRAM'den DLSS'e, undervolt'tan 12V-2x6'ya: ekran kartlarıyla ilgili 76 terimin kısa ve anlaşılır açıklaması.
#
A
- AIB
- AIB (Add-in Board) iş ortakları; ASUS, MSI, Gigabyte, Sapphire, PowerColor gibi, çip üreticisinden GPU satın alıp kendi kartlarını tasarlayan ve satan firmalardır.
- Anti-Lag
- Anti-Lag, AMD'nin giriş gecikmesini azaltan teknolojisidir.
- AV1
- AV1, telifsiz ve H.264'e göre aynı kalitede belirgin şekilde daha düşük bit hızı sunan video kodlama standardıdır.
B
- Bellek bant genişliği
- Bellek bant genişliği, GPU'nun saniyede VRAM'e okuyup yazabileceği veri miktarıdır ve GB/s ile ifade edilir.
- Bellek veri yolu
- Bellek veri yolu, GPU ile VRAM arasında aynı anda kaç bit veri taşınabildiğini gösterir (örneğin 128-bit, 256-bit, 384-bit).
- Blower fan
- Blower (türbin) tipi soğutucu, sıcak havayı kartın arkasından doğrudan kasa dışına üfleyen tek fanlı tasarımdır.
- Boost saat hızı
- Boost saat hızı, GPU'nun güç ve sıcaklık sınırları elverdiğinde ulaşmayı garanti ettiği tipik yüksek çalışma frekansıdır.
C
- Chiplet
- Chiplet tasarımı, bir işlemcinin tek büyük kalıp yerine birden fazla küçük kalıptan oluşturulmasıdır.
- Coil whine
- Coil whine, ekran kartındaki güç bobinlerinin yüksek yük ve yüksek FPS'de titreşerek çıkardığı tiz vınlama sesidir.
- Compute Unit
- Compute Unit (CU), AMD GPU'larında stream işlemcileri, doku birimlerini, ışın izleme hızlandırıcısını ve yapay zekâ hızlandırıcılarını bir arada barındıran yapı taşıdır.
- CUDA çekirdeği
- CUDA çekirdeği, NVIDIA GPU'larındaki temel paralel işlem birimidir.
Ç
- Çoklu kare üretimi
- Çoklu kare üretimi, NVIDIA'nın DLSS 4 ile RTX 50 serisine getirdiği ve her işlenen kare için 3 kareye kadar ek kare üreten teknolojidir.
D
- Darboğaz
- Darboğaz, sistemdeki bir bileşenin diğerlerinin tam performansla çalışmasını engellemesidir.
- DDU
- DDU, ekran kartı sürücülerini tüm kalıntılarıyla birlikte kaldıran ücretsiz bir araçtır.
- DisplayPort 2.1
- DisplayPort 2.1, UHBR13.5 ve UHBR20 modlarıyla 80 Gbps'ye kadar bant genişliği sunan görüntü arayüzüdür.
- DLSS
- DLSS, NVIDIA'nın yapay zekâ tabanlı ölçekleme teknolojisidir.
E
- eGPU
- eGPU, masaüstü ekran kartının Thunderbolt veya USB4 bağlantılı harici bir kutu içinde dizüstü bilgisayara bağlanmasıdır.
F
- Founders Edition
- Founders Edition, NVIDIA'nın kendi tasarladığı ve sattığı referans ekran kartlarıdır.
- FPS
- FPS (frames per second), ekran kartının saniyede ürettiği görüntü sayısıdır.
- Frame time
- Frame time, bir karenin ekrana gelmesi için geçen süredir ve milisaniye ile ölçülür.
- FreeSync
- FreeSync, AMD'nin VESA Adaptive-Sync standardına dayanan uyarlanabilir yenileme hızı teknolojisidir.
- FSR
- FSR, AMD'nin ölçekleme teknolojisidir.
G
- G-Sync
- G-Sync, NVIDIA'nın uyarlanabilir yenileme hızı teknolojisidir; monitörün yenileme hızını ekran kartının kare hızına eşitleyerek yırtılma ve takılmayı azaltır.
- GDDR5
- GDDR5, 2008'den 2010'ların sonuna kadar ekran kartlarında standart olan grafik bellek türüdür.
- GDDR5X
- GDDR5X, Micron'un GDDR5'i geliştirerek ürettiği ve pin başına 10-11,4 Gbps'ye ulaşan ara nesil bellek türüdür.
- GDDR6
- GDDR6, 2018'den beri ekran kartlarında en yaygın kullanılan grafik bellek standardıdır.
- GDDR6X
- GDDR6X, Micron'un NVIDIA ile geliştirdiği ve PAM4 sinyalleme kullanarak GDDR6'dan daha yüksek hız sağlayan bellek türüdür.
- GDDR7
- GDDR7, RTX 50 serisiyle 2025'te tüketici kartlarına gelen yeni nesil grafik bellektir.
- Güç kaynağı
- Güç kaynağı (PSU), bilgisayardaki tüm bileşenlere elektrik sağlayan ünitedir.
H
- HBM
- HBM, bellek yongalarının üst üste istiflenip GPU'nun yanına aynı paket üzerinde yerleştirildiği, çok geniş veri yoluna sahip bellek türüdür.
- HDMI 2.1
- HDMI 2.1, 48 Gbps'ye kadar bant genişliğiyle 4K 120 Hz ve üzeri, değişken yenileme hızı (VRR) ve otomatik düşük gecikme modunu destekleyen görüntü arayüzüdür.
- Hotspot sıcaklığı
- Hotspot sıcaklığı, GPU kalıbı üzerindeki çok sayıdaki sensör arasından en yüksek değeri gösterir.
I
- Infinity Cache
- Infinity Cache, AMD'nin RDNA 2 ile tanıttığı ve GPU'nun yakınında bulunan büyük son seviye önbellektir.
İ
- iGPU
- iGPU, işlemcinin içinde bulunan entegre grafik birimidir.
K
- Kalıp
- Kalıp (die), silikon levhadan kesilen ve GPU devrelerini içeren çiptir.
- Kare üretimi
- Kare üretimi, gerçekten işlenen iki kare arasına yapay zekâ veya optik akış analiziyle ara kareler ekleyerek ekrandaki FPS'yi artıran tekniktir.
L
- L2 önbellek
- L2 önbellek, GPU içindeki SM veya CU'ların paylaştığı hızlı bellektir.
M
- Madencilik kartı
- Madencilik kartı, kripto para madenciliğinde uzun süre kesintisiz çalıştırılmış ekran kartıdır.
- Mobil GPU
- Mobil GPU, dizüstü bilgisayarlarda kullanılan ekran kartıdır.
N
- Nanometre süreci
- Nanometre süreci, çipin üretildiği teknoloji düğümünü ifade eder (örneğin TSMC N4P, Samsung 8N).
- Native çözünürlük
- Native çözünürlük, oyunun ölçekleme olmadan doğrudan monitörün fiziksel çözünürlüğünde işlenmesidir.
- NVENC
- NVENC, NVIDIA kartlarındaki donanımsal video kodlayıcıdır.
O
- Overclock
- Overclock, GPU çekirdek ve bellek frekanslarını fabrika değerlerinin üzerine çıkararak performans artırma işlemidir.
P
- Path tracing
- Path tracing, ışın izlemenin en kapsamlı biçimidir; sahnedeki tüm aydınlatma ışınların birden çok sekmesiyle hesaplanır.
- PCIe
- PCIe, ekran kartının anakarta bağlandığı yüksek hızlı arayüzdür.
Q
- Quantization
- Quantization, yapay zekâ modellerinin ağırlıklarının daha düşük bit hassasiyetine (örneğin 16-bit'ten 4-bit'e) indirilmesidir.
R
- Rasterizasyon
- Rasterizasyon, 3B üçgenleri ekrandaki piksellere dönüştüren klasik görüntü işleme yöntemidir.
- Ray tracing
- Ray tracing (ışın izleme), ışığın sahnedeki fiziksel davranışını simüle ederek gerçekçi yansıma, gölge ve global aydınlatma üreten görüntü işleme tekniğidir.
- Referans tasarım
- Referans tasarım, çip üreticisinin (NVIDIA, AMD, Intel) kendi kart, devre ve soğutucu tasarımıdır.
- Reflex
- NVIDIA Reflex, CPU ile GPU arasındaki işlem kuyruğunu küçülterek sistem gecikmesini (tıklamadan ekrana kadar geçen süre) azaltan teknolojidir.
- Resizable BAR
- Resizable BAR, işlemcinin ekran kartı belleğinin tamamına tek seferde erişebilmesini sağlayan PCIe özelliğidir.
- ROP
- ROP, işlenmiş piksel verilerini son görüntüye yazan, kenar yumuşatma ve karıştırma (blending) işlemlerini yapan birimdir.
- RT çekirdeği
- RT çekirdeği, ışın izleme sırasında ışınların sahnedeki nesnelerle kesişim testlerini (BVH geçişi) donanımsal olarak hızlandıran birimdir.
S
- Shader
- Shader, GPU üzerinde çalışan ve piksellerin rengini, ışıklandırmasını veya geometrinin biçimini hesaplayan küçük programdır.
- Shader derleme takılması
- Shader derleme takılması, oyunun gölgelendiricileri oynanış sırasında ilk kez derlediği anlarda yaşanan kısa donmalardır.
- Sıvı soğutma
- Ekran kartında sıvı soğutma, hazır AIO (all-in-one) çözümler veya özel su bloklarıyla yapılır.
- SLI ve CrossFire
- SLI (NVIDIA) ve CrossFire (AMD), birden fazla ekran kartını aynı oyunda birlikte çalıştırma teknolojileriydi.
- SM
- SM (Streaming Multiprocessor), NVIDIA GPU'larında CUDA çekirdeklerini, Tensor çekirdeklerini, RT çekirdeğini ve önbelleği bir araya getiren işlem bloğudur.
- Stream işlemci
- Stream işlemci, AMD Radeon GPU'lardaki temel gölgelendirici işlem birimidir; NVIDIA'daki CUDA çekirdeğinin karşılığıdır.
- Sürücü
- Sürücü, işletim sisteminin ve oyunların ekran kartıyla iletişim kurmasını sağlayan yazılımdır.
T
- TDP
- TDP (Thermal Design Power), bir ekran kartının tipik yük altında tükettiği ve soğutucunun atması gereken güç miktarını ifade eder.
- Tensor çekirdeği
- Tensor çekirdeği, NVIDIA GPU'larında matris çarpımlarını hızlandırmak için tasarlanmış özel birimdir.
- Termal macun
- Termal macun, GPU kalıbı ile soğutucu arasındaki mikroskobik boşlukları doldurarak ısı iletimini sağlayan maddedir.
- Termal pad
- Termal pad, bellek yongaları ve güç aşaması bileşenleri gibi soğutucuya tam temas etmeyen parçalar için kullanılan yumuşak ısı iletim yastığıdır.
- Termal throttling
- Termal throttling, GPU'nun güvenli sıcaklık sınırına ulaştığında kendini korumak için saat hızını düşürmesidir.
- TFLOPS
- TFLOPS, GPU'nun saniyede kaç trilyon kayan nokta işlemi yapabildiğini gösteren teorik değerdir.
- TMU
- TMU, dokuları 3B yüzeylere uygulayan ve doku filtreleme yapan birimdir.
- TOPS
- TOPS (trillion operations per second), genellikle INT8 veya FP4/FP8 gibi düşük hassasiyetli yapay zekâ işlemleri için verilen teorik değerdir.
U
V
X
- Xe çekirdeği
- Xe çekirdeği, Intel Arc GPU'larının temel yapı taşıdır.
- XeSS
- XeSS, Intel'in yapay zekâ tabanlı ölçekleme teknolojisidir.